Η ΑΧΙΛΛΕΙΟΣ ΠΤΕΡΝΑ ΤΟΥ ΤΙΤΑΝΙΚΟΥ

Η Αχίλλειος πτέρνα προσδιορίζει ένα εγγενές, δηλαδή υπαρκτό από την ίδια τη σύλληψή του, μοιραίο χαρακτηριστικό ενός οργανισμού, το οποίο μέλλεται να αποτελέσει την αιτία της καταστροφής του. Συνήθως, το χαρακτηριστικό αυτό αποτελεί κρυφή αλλά ουσιώδη αναίρεση της κορυφαίας ποιότητας του οργανισμού. Λειτουργώντας ανεπίγνωστα, ως εκ της φύσης του, το χαρακτηριστικό αυτό θα αποτελέσει την αφανή αιτία της πτώσης του οργανισμού, στον οποίο είναι αναπόδραστα εκκεντρισμένο. Η αιτιώδης συνάφεια της Αχιλλείου πτέρνας με τον τελικό και αναπόδραστο αφανισμό του συνόλου στο  οποίο έχει εγγραφεί, συνοδεύεται από το συναίσθημα της έκπληξης και της άφωνης απορίας (πώς γίνεται να συνέβη αυτό;). Έκπληξη, ακριβώς επειδή η ουσία της Αχιλλείου πτέρνας, η εγγενής αδυναμία, δεν είναι ομοείδεια με τη φύση του συνόλου του οργανισμού, τη δύναμή του, την ισχύ του.

Ποιά υπήρξε λοιπόν η Αχίλλειος πτέρνα του Τιτανικού; Πώς βυθίστηκε το αβύθιστο πλοίο στο παρθενικό του ταξίδι, σε ήρεμη θάλασσα; Τα τελευταία χρόνια η έρευνα γύρω από την αιτία του ναυαγίου θέλει να εστιάσει σε τεχνικές αποκλίσεις από το δέον. Οι μεταλλικές πλάκες των εξωτερικών τοιχωμάτων του πλοίου συγκρατούνταν όχι με ηλεκτροσυγκόλληση, μέθοδο που υπόσχεται μεγαλύτερη αντοχή στις πιέσεις αλλά δεν ήταν διαθέσιμη το 1912 στη ναυπηγική. Η συγκράτηση των εξωτερικών τοιχωμάτων γινόταν με σφυρηλάτηση των διαφορετικών μερών του με μεταλλικά καρφιά. Μερικοί υποστηρίζουν ότι αυτή υπήρξε η Αχίλλειος πτέρνα του πλοίου, ένα εγγενές και αναπόδραστο κατασκευαστικό χαρακτηριστικό. Η τεράστια πίεση που ασκήθηκε στα πλευρά του πλοίου, κάτω από την ίσαλο γραμμή, στη σύγκρουση με το θηριώδες παγόβουνο, οδήγησε εύκολα στη ρήξη της συγκόλλησης των εξωτερικών μεταλλικών μερών του, εκθέτοντας το εσωτερικό του πλοίου στη θάλασσα. Οι μελέτες όμως έδειξαν ότι στην κατασκευή του πλοίου είχαν χρησιμοποιηθεί τα καλύτερα υλικά με τις πιο αξιόπιστες μεθόδους οι οποίες ήταν τότε γνωστές.

Αναχωρώντας από την τεχνική διερεύνηση της ανταπόκρισης του Τιτανικού σε απροσδόκητα μεγάλες πιέσεις στα τοιχώματά του, αναρωτιέται κανείς αν οι πιέσεις αυτές ασκήθηκαν τυχαία ή αν είχαν ένα άλλο παράγοντα που τις κατέστησε αναπόδραστες. Μια πιο ευρεία μελέτη της βιβλιογραφίας αποκαλύπτει ότι το πλοίο είχε, πριν την έναρξη της κατασκευής του, χαρακτηριστεί, εκστατικά, αβύθιστο. Η εντύπωση αυτή της άτρωτης φύσης του είχε καταστεί κοινή πεποίθηση όλων. Ο ίδιος ο καπετάνιος Edward John Smith, ο «πατριάρχης» της ναυσιπλοΐας της πλοιοκτήτριας εταιρείας είχε δηλώσει, λίγο καιρό πριν τον απόπλου, ότι : “I cannot imagine any condition which would cause a ship to founder. I cannot conceive of any vital disaster happening to this vessel. Modern shipbuilding has gone beyond that.”  Η αποφατική αυτή διατύπωση του καθ’ ύλην αρμόδιου για την ασφαλή πλοήγηση του «αβύθιστου» Τιτανικού, εγκολπώνει αποκαλυπτικά την ασύνειδη αναχώρηση του πληρώματος (αλλά και του κοινού συλλογικά) από την νοοτροπία της έλλογης αξιολόγησης των συνθηκών του ταξειδίου. Τα τηλεγραφήματα που έλαβε ο Τιτανικός, πριν από την πρόσκρουση ήταν σαφή. Επέκειτο η είσοδος του πλοίου σε παγοπέδιο.

Κι όμως, καμία ουσιαστική προφυλακτική δράση δεν αναλήφθηκε, από το πλήρωμα, για τον ελλοχεύοντα κίνδυνο. Γιατί, άλλωστε να αναλαμβανόταν; Αφού δεν μπορούσε να προσληφθεί καμία πιθανότητα συνδυασμού παραγόντων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε βύθιση. Ο Τιτανικός φαίνεται να βυθίστηκε περισσότερο ως αποτέλεσμα λανθασμένου τρόπου σκέψης του πλοιάρχου και αξιόπιστης κρίσης των συνθηκών που τον περιέβαλλαν, παρά ως αποτέλεσμα ακατάλληλων υλικών ή αδυναμιών στη διαδικασία κατασκευής του. Στα επόμενα άρθρα μας θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε αυτή τη προτεραιότητα του νοοτροπικού-ψυχολογικού παράγοντα αντί του υλικού παράγοντα στην παραγωγή του ναυαγίου. Πιστεύουμε ότι η Αχίλλειος πτέρνα του Τιτανικού ήταν η επίδραση της φήμης του στη συλλογική αντίληψη, συμπεριλαμβανομένων των χειριστών του, οι οποίοι είχαν  κι αυτοί «ποτισθεί» από τον μύθο του.