Η ΚΑΤΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΛΟΙΟΚΤΗΤΗ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΑΝΑΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΙΤΑΝΙΚΟ.
Η Αμερικανική ανακριτική επιτροπή για το ναυάγιο του Τιτανικού ξεκίνησε τις εργασίες της αμέσως μετά την άφιξη των ναυαγών στη Νέα Υόρκη. Αργότερα μετακόμισε τον τόπο των ανακρίσεων στην Ουάσιγκτον DC. Ο πλοιοκτήτης Bruce Ismay ήθελε να επιστρέψει αμέσως στην Αγγλία αλλά η επιτροπή τού το απαγόρευσε. Έτσι κατέθεσε τη μαρτυρία του επειδή υποχρεώθηκε να καταθέσει, χωρίς να είναι αληθινή επιθυμία του να το κάνει.
Η κατάθεσή του επιφανειακά πήρε τη μορφή της πρόθεσης να πει την αλήθεια. Απάντησε σε όλες τις ερωτήσεις και δήλωσε ρητά την διαθεσιμότητά του προς την επιτροπή στο μέλλον. Μια προσεκτική μελέτη όμως του περιεχομένου και του ύφους των απαντήσεών του αποκαλύπτει ένα δεύτερο επίπεδο προθέσεων από τη μεριά του που έρχεται σε σιωπηλή αντίθεση με τις ρητές του διατυπώσεις.
Για να καταλάβουμε το δεύτερο αυτό επίπεδο της εσωτερικής αλήθειας του πλοιοκτήτη πρέπει προηγουμένως να καταλάβουμε τη θέση του στην Αγγλική κοινωνία αλλά και τον γλωσσικό κώδικα της κοινωνικής του τάξης. Ο Bruce Ismay δεν ανήκε στην τάξη των αριστοκρατών. Αλλά δεν ήταν και πολύ μακριά από αυτή την τάξη. Γεννήθηκε και μεγάλωσε σε πολύ πλούσια οικογένεια εφοπλιστών. Ανήκε λοιπόν στην κατηγορία των πολύ ευκατάστατων επιχειρηματιών που αποτελεί διαχρονικά ένα περίκλειστο κύκλο στην Αγγλική κοινωνία.
Τα μέλη των οικογενειών αυτών συνήθως ακολουθούσαν, εκείνα τα χρόνια, μια συγκεκριμένη πορεία στη ζωή τους. Εγγράφονταν σε πολύ ακριβά ιδιωτικά σχολεία, στα οποία δεν μπορούσαν να σπουδάσουν τα μέλη των οικογενειών της μεσαίας τάξης. Και περιφρουρούσαν με ζήλο τις κοινωνικές τους συναναστροφές στα μέλη της τάξης τους. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτής της εκπαίδευσης ήταν η υιοθέτηση ενός συγκεκριμένου κώδικα συμπεριφοράς, υψηλής ευγένειας, και η εκμάθηση ενός συγκεκριμένου γλωσσικού κώδικα, υψηλής ρηματικής αφαιρετικότητας
Το βασικό χαρακτηριστικό αυτού του γλωσσικού κώδικα ήταν η έντεχνη αποστασιοποίηση από την εμφατική διατύπωση των πραγματικών περιεχόμενων της συνείδησης. Για παράδειγμα, ένα μέλος της τάξης αυτής δεν θα έλεγε ποτέ δημόσια: «αυτό ισχύει». Θα προτιμούσε μια αποστασιοποιημένη διατύπωση όπως: «δεν ξέρω τι ισχύει αλλά έχω την εντύπωση ότι αυτό ισχύει».
Αυτή η αφαιρετική εκφραστική φιλοσοφία εξυπηρετούσε δύο στόχους. Πρώτον την αποφυγή ανοιχτών ρήξεων με τους συνομιλητές που μπορεί να πρέσβευαν μια διαφορετική άποψη. Δεύτερον, την ρητή μεν αλλά με επιφύλαξη διατύπωση μιας άποψης, με σκοπό την υπαναχώρηση από αυτή, αν οι συνθήκες το απαιτούσαν, χωρίς την υποστασιοποίηση μιας πιθανής κατηγορίας περί υποκρισίας. Για παράδειγμα, μια τέτοια περίπτωση θα μπορούσε να εξυπηρετηθεί από την διατύπωση: «δεν είπα τι ισχύει. Είπα τι πιστεύω ότι ισχύει».
Ας επιστρέψουμε όμως πάλι στην κατάθεση του πλοιoκτήτη. Ο Bruce Ismay δεν είπε ψέματα στις απαντήσεις του. Είπε όμως τεχνιέντως λιγότερα από όσα γνώριζε. Σήμερα, που είναι πια γνωστή η ακολουθία των γεγονότων, σε μεγάλο βαθμό, από τη συγκριτική μελέτη των ανακρίσεων και των δηλώσεων άλλων πρωταγωνιστών του ναυαγίου, γνωρίζουμε σε ποια σημεία ο Ismay απέφυγε να πει όλη την αλήθεια, χωρίς να ψεύδεται ενεργά.
Ένα τέτοιο σημείο είναι η απάντησή του ότι είχε ακούσει γενικά και αόριστα ότι πλησίαζαν σε περιοχή με πάγο αλλά δεν ήξερε κάτι πιο συγκεκριμένο. Γνωρίζουμε όμως ότι ο πλοίαρχος τού έδειξε ένα τηλεγράφημα από γειτονικό πλοίο το οποίο ανέφερε με ακρίβεια τις γεωγραφικές συντεταγμένες της παρουσίας παγόβουνων. Το τηλεγράφημα αυτό ο Ismay το έβαλε στην τσέπη του και το επέδειξε, λίγο μετά, σε μια μικρή ομήγυρη γυναικών που ταξίδευαν στην πρώτη θέση. Επομένως, δεν είχε μια αφηρημένη αίσθηση ότι μπορεί να υπήρχε πάγος στην εγγύτητα του Τιτανικού. Γνώριζε με ακρίβεια ότι το πλοίο θα εισερχόταν στην περιοχή των πάγων το βράδυ της 14ης Απριλίου.
Γενικά, έχει κανείς την αίσθηση ότι ενώ ο Ismay δηλώνει πολύ πρόθυμος να προσφέρει στην ανακριτική επιτροπή μια αληθινή κατάθεση, στην πραγματικότητα μετέρχεται ευρύτατης χρήσεως του γλωσσικού κώδικα της τάξης του και της κοινωνικής του εκπαίδευσης. Το αποτέλεσμα είναι ότι έχει κανείς την αίσθηση ότι καταθέτει κάποιος που άκουσε κάπου για τα γεγονότα για τα οποία μιλάει κι όχι κάποιος που τα έζησε από κοντά.
Αλλά θα σας αφήσουμε να ακούσετε οι ίδιοι τις ερωταποκρίσεις που έλαβαν χώρα κατά την κατάθεση του Ismay και να διαπιστώσετε οι ίδιοι τι εντύπωση σας προκαλεί η στάση του στην επιτροπή.
